Zaliczna czy zadatek – co jest zwrotne? Przy zawieraniu umowy między dwiema stronami, często stoimy w obliczu konieczności wpłacenia części środków pieniędzy przed realizacją jej postawnowień. Co jednak wybrać zadatek czy zaliczkę? Co jest zwrotne i jakie skutki pojawiają się w przypadku niewykonania umowy lub w momencie, gdy zostanie rozwiązana? W jakich sytuacjach możesz zatrzymać zadatek? I jakie konsekwencje czekają na strony jeśli umowa zostanie zrealizowana?
W poniższym artykule omówimy dokładnie pojęcie zaliczki i zadatku, różnice między oboma formami zabezpieczenia wykonania umowy, a także sytuacje, kiedy należy zwrócić otrzymaną zaliczkę.
Zadatek a zaliczka – czym różni się zaliczka od zadatku?
Zaliczka czy zadatek – co jest zwrotne? Czas dojść do sedna sprawy, aby uniknąć nieprawidłowości w księgowości. Pojęcie zaliczki odnosi się do świadczenia pieniężne przekazanego drugiej stronie na poczet przyszłej konsekwencji finansowej lub jako część ceny czy wynagrodzenia za to wykonane działania. Jedna strona przekazuje kwotę na poczet świadczenia stronie, która ma wykonać dany obowiązek, np. usługi czy dostawy towaru. Zaliczka często wiąże się z wystawieniem faktury zaliczkowej i może wpłynąć na finansowanie firmy i złożenie oświadczenia podatkowego, dotycząc takich form jak podatek dochodowy czy VAT.
Natomiast zadatek to szczególna forma przedpłaty, uregulowana w art. 394 § 1–3 Kodeksu cywilnego, która ma dodatkową funkcję zabezpieczenia stron po zawarciu umowy. Oznacza to, że zadatek ma nie tylko charakter rozliczeniowy, ale także motywuje strony do jej wykonania kontraktu.
A zatem zadatek stanowi umowną sankcję dla stron umowy, a zaliczka to zwykła przedpłata na poczet przyszłego świadczenia. Ta różnica jest najistotniejsza w przypadku zadatku, który nie zawsze podlega zwrotowi.
Jakie są podstawowe definicje zaliczki i zadatku?
Pojęcie zaliczki oznacza określoną wpłaconą część należnej kwoty na poczet przyszłego świadczenia lub poczet świadczenia strony wynikającego z umowy. Zaliczką jest wpłata, którą wykonuje się wpłacając zaliczkę przed faktyczną realizacją postanowie umowy. Zaliczka stanowi część opłaty i jest wykorzystywana najczęściej w transakcjach, w których strony chcą zabezpieczyć rozpoczęcie wykonania zobowiązania bez konieczności natychmiastowego zrealizowania całej należności. W obrocie gospodarczym często towarzyszy jej fakturę zaliczkową, która dokumentuje otrzymanie tej części świadczenia i ma znaczenie w rozliczeniach
Tymczasem umowa zadatek oznacza wpłatę pieniędzy lub świadczenia rzeczowego tytułem zadatku, która pełni funkcję zabezpieczeniem umowy. W razie braku realizacji postanowień umowy przez jedną ze stron, druga może odstąpić od umowy i zachować zadatek, lub jeżeli sama go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej niż jego wartość.
Zadatek a zaliczka – różnice prawne
Zaliczka czy zadatek? Jak to rozpoznać? Podstawowa różnica pomiędzy tymi instytucjami polega na tym, że zaliczka nie pełni funkcji zabezpieczenia umowy, a więc nie ma sankcji prawnej w przypadku braku wykonania umowy. Zaliczka jest neutralna wobec tego, która ze stron jest odpowiedzialna za niewykonanie zobowiązania, i w rezultacie zawsze podlega zwrotowi, gdy ktoś chce od umowy odstąpić.
Z kolei zadatek pełni funkcję zabezpieczenia umowy i działa jak forma sankcji dla strony, która nie wywiązuje się z umowy. W razie przypadku zadatku, gdy niewykonanie umowy nastąpi z winy jednej ze stron, druga może skorzystać z uprawnień przewidzianych przepisem. Zadatek zachować może strona, która nie jest winna za niewykonanie umowy, co w praktyce stanowi realne zabezpieczenie wykonania zobowiązania.
Warto przy tym zauważyć, że brak precyzyjnego określenia w umowie, czy jest to zaliczka czy zadatek, skutkuje uznaniem jej za zaliczkę.
Kiedy zaliczka podlega zwrotowi?
Zaliczna czy zadatek – co jest zwrotne? Pochylmy się też nad kwestią tego, co robić kiedy umowa zostanie wykonana.
Czy zaliczka jest zawsze zwracana?
W praktyce zaliczka podlega zwrotowi zawsze, gdy umowa nie zostanie wykonana albo gdy umowa zostanie rozwiązana. To wynika z ogólnych zasad prawa zobowiązań oraz z praktyki orzeczniczej, zgodnie z którą wpłacona zaliczka jest traktowana jak przedpłata, którą należy zwrócić, jeśli umowa nie zostanie zrealizowana.
Na gruncie praw konsumenckich Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów podkreśla, że w przypadku niewykonania lub niewłaściwego wykonania umowy, zaliczka powinna być zwrócona stronie, która uiściła opłatę. Zaliczka jest bezpieczniejsza dla kupującego, ponieważ brak sankcji znacznie ogranicza ryzyko finansowe, a dla sprzedawcy jej rola nie polega na dyscyplinowaniu do wykonania umowy.
Jakie sytuacje mogą uniemożliwić zwrot zaliczki?
Choć zaliczka podlega zwrotowi w praktyce mogą się zdarzyć sytuacje, w których strony w umowie zawierają odmienne postanowienia dotyczące zwrotu zaliczki lub jej potrącenia części.
Przykładowo, jeżeli wpłacona kwota została przeznaczona na pokrycie kosztów wstępnych (np. materiały, zalecenia projektowe), sprzedawca może chcieć potrącić te koszty, jeśli umowa nie została wykonana. Jednak zgodnie z ogólnymi zasadami prawa, zwracać zaliczki należy zgodnie z tym, co zostało ustalone w umowie oraz z zasadami uczciwości i dobrej wiary.
Kiedy zadatek należy zwracać?
Zastanówmy się, kiedy zwrot zadatku jest niezbędny, a kiedy nie.
Czy zadatek jest zwracany przy niewykonaniu umowy?
Zgodnie z art. 394 Kodeksu cywilnego, jeżeli umowa nie zostanie wykonana z winy jednej ze stron, druga strona może bez wyznaczenia dodatkowego terminu odstąpić od umowy i otrzymany zadatek zachować. Dodatkowo, jeśli strona, która uiściła przedpłatę, sama doprowadziła do niewykonania, druga strona może żądać zwrotu dwukrotności zadatku.
To oznacza, że w przypadku zadatku sytuacja jest bardziej skomplikowana, a możliwości prawne są szersze niż przy zwykłej zaliczce. Sankcja za niewykonanie umowy działa jak mechanizm dyscyplinujący strony do jej realizacji umowy.
Jakie przepisy regulują zwrot zadatku?
Przepisy regulujące instytucję zadatku znajdują się w Kodeksie cywilnym – art. 394 § 1–3. Zgodnie z tym przepisem:
- w razie niewykonania kontraktu przez jedną ze stron druga strona może odstąpić i otrzymany zadatek zachować,
- jeśli zadatek dała strona, która nie wywiązała się z umowy, druga strona może żądać dwukrotnie wyższej kwoty,
- gdy postanowienia kontraktu zostaną wykonane lub gdy jej wykonanie nie jest możliwe z przyczyn niezależnych od stron, zadatek zostaje zaliczony na poczet świadczenia strony, a jeśli zaliczenie nie jest możliwe – zadatek podlega zwrotowi.
Co jest korzystniejsze – zaliczka czy zadatek?
Zaliczka czy zadatek? Co jest korzystniejsze? Zadatek jest bardziej ryzykowny dla kupującego, ponieważ może przepaść lub wymagać podwójnego zwrotu. Niemniej wybór między zadatkiem a zaliczką zależy od specyfiki transakcji oraz preferencji i potrzeb stron.
Kiedy lepiej wybrać zaliczkę?
Zaliczka jest bardziej zabezpieczeniem dla kupujących w sytuacjach, gdzie strony nie chcą obciążać się dodatkowymi sankcjami lub gdy charakter transakcji nie wymaga wzmocnionego mechanizmu zabezpieczającego. Zaliczka jest często stosowana przy umowach oferowanych zawieraniu umowy online, przy zamówieniach usług lub towarów, gdzie ryzyko niezrealizowania umowy nie jest wysokie.
Ponadto zaliczka jako forma rezerwacji jest korzystna dla kupującego, gdyż nawet w razie przypadku niewykonania umowy musi ją jedynie zwrócić sprzedawca, bez dodatkowych sankcji.
W jakich sytuacjach lepiej stosować zadatek?
Zadatek jest bardziej odpowiedni w sytuacjach, gdzie wymagane jest silne zabezpieczenie umowy, na przykład przy dużych transakcjach, jak zakup nieruchomości. W takich sytuacjach strony chcą zminimalizować ryzyko, że druga strona zerwie umowę bez konsekwencji. Zadatek zabezpiecza strony, co jest istotne przy transakcjach długoterminowych lub o znacznej wartości przedmiotu umowy.
Najczęściej zadawane pytania o zwrot zaliczki i zadatku
Oto najpopularniejsze po „Zaliczka czy zadatek – co jest zwrotne?” pytania i odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące zadatku i zaliczki.
Czy zaliczka i zadatek mogą być stosowane zamiennie?
Choć w języku potocznym terminy zadatek i zaliczka bywają stosowane zamiennie, to w praktyce prawnej mają różne skutki. Zadatek jest przede wszystkim zabezpieczeniem umowy i – jako taki – rządzi się innymi zasadami.
Jakie zapisy w umowie wpływają na zwrot środków?
Bardzo istotne są zapisy dotyczące warunków odstąpienia od umowy, zasady wyznaczenia terminu dodatkowego lub wyznaczania dodatkowego terminu na realizację świadczenia, a także to, czy strony zastrzegły specyficzne reguły dotyczące zwrotu zadatku w podwójnej wysokości.
Jak odzyskać zadatek lub zaliczkę w przypadku sporu?
W przypadku sporu sądowego kluczowa jest analiza warunków umowy oraz tego, czy doszło do realizacji umowy lub jej niewykonania. W praktyce często niezbędne jest powołanie się na zapisy umowy, przepisy Kodeksu cywilnego oraz – w skomplikowanych przypadkach – opinia z opinii biegłego sądowego, która pomoże ocenić charakter wpłaconej wpłaconej kwoty oraz to, czy była ona zaliczką czy też zadatkiem.
Podsumowanie
Zaliczka czy zadatek? Co wybrać? Wybór między zaliczką a zadatkiem ma istotne znaczenie dla bezpieczeństwa transakcji. Zaliczka jako przedpłata zawsze podlega zwrotowi, niezależnie od tego, która strona ponosi odpowiedzialności za jej niewykonanie, co daje kupującemu większe bezpieczeństwo finansowe. Natomiast zadatek pełni funkcję zabezpieczenia realizacji umowy, może zostać zatrzymany przez stronę, która nie jest winna, a także umożliwia żądanie sumy dwukrotnie wyższej w niektórych sytuacjach.
